बिल्ड अप नेपालले जलवायु कार्य विधामा 2026 को जायद सस्टेनेबिलिटी पुरस्कार जित्न सफल भएको छ

नेपालमा आधारित एक गैर-नाफामूलक संस्था, बिल्ड अप नेपाल, जलवायु कार्य विधामा 2026 को जायद सस्टेनेबिलिटी पुरस्कारको विजेता घोषित भएको छ। कम-कार्बन उत्सर्जन गर्ने र भूकम्प प्रतिरोधी निर्माण सामग्रीहरू मार्फत दिगो निर्माणका लागि अपनाएको नवीन अवधारणाका लागि उक्त संस्थालाई यो मान्यता प्रदान गरिएको हो।

बिल्ड अप नेपालले इन्टरलकिङ कम्प्रेस्ड अर्थ ब्रिक्स (इको-ब्रिक्स) उत्पादन गर्दछ, जसले कोइला प्रयोग गरी पोलेका इँटाहरूलाई विस्थापित गर्छ र निर्माणका क्रममा हुने उत्सर्जनलाई 75% ले कम गर्दछ। यसको विकेन्द्रित र बजारमा आधारित मोडलले स्थानीय समुदायहरू—विशेष गरी सीमान्तकृत समूहहरूलाई—स्थानीय स्तरमा उपलब्ध सामग्रीहरू प्रयोग गरी सुलभ र जलवायु-अनुकूल आवास निर्माण गर्ने लघु-उद्यमहरू स्थापना गर्न सशक्त बनाउँछ।

हालसम्म यस संस्थाले 33लाखभन्दा बढी इको-ब्रिक्स उत्पादन गरिसकेको छ र 12,000 भन्दा बढी बलिया (प्रतिरोधी) घरहरूको निर्माणमा सहयोग पुर्‍याएको छ। यस प्रक्रियामा झन्डै 2,000 हरित रोजगारीहरू सिर्जना भएका छन्, 58,000 मानिसहरूले सुरक्षित आवास पाएका छन् र 1,10,000 टन कार्बन डाइअक्साइड (CO₂) उत्सर्जन हुनबाट जोगिएको छ। घर निर्माणको लागत 40% सम्म घटाएर, यस परियोजनाले जोखिममा रहेका परिवारहरूलाई सुरक्षित र दिगो आवासको पहुँचमा पुर्‍याउनुका साथै आर्थिक आत्मनिर्भरतालाई समेत प्रवर्द्धन गर्दछ।

जायद सस्टेनेबिलिटी प्राइजकी कार्यकारी निर्देशक डा. लम्या फवाजले संस्थाको उपलब्धिलाई प्रशंसा गर्दै भन्नुभयो: "बिल्ड अप नेपालले जायद सस्टेनेबिलिटी प्राइजको मर्मलाई झल्काउँछ; जुन समुदाय-प्रेरित, व्यावहारिक र आशाको जगमा उभिएको छ। उनीहरूको दिगो आवास मोडलले परिवारहरूलाई आत्मसम्मानका साथ पुनः निर्माण गर्न मद्दत गरिरहेको छ, साथै यसले कार्बन उत्सर्जन घटाउनुका साथै दीर्घकालीन वातावरणीय र सामाजिक मूल्य पनि सिर्जना गरिरहेको छ। यो प्रमाण हो कि उत्थानशीलताको सुरुवात सामुदायिक स्तरबाटै हुन्छ।"

बिल्ड अप नेपालका सह-संस्थापक बियोर्न सोडरबर्गले भन्नुभयो: "जायद सस्टेनेबिलिटी प्राइज प्राप्त गर्नु हाम्रा लागि साँच्चिकै सम्मानको कुरा हो। बिल्ड अप नेपालका लागि यो समयभन्दा उत्तम अर्को हुन सक्दैनथ्यो। प्रदूषण फैलाउने पोलेका इँटाहरूलाई विस्थापित गर्दै सबैभन्दा बढी आवश्यकता भएका परिवारहरूका लागि सुरक्षित र जलवायु-अनुकूल घरहरू सुलभ बनाउने हाम्रो अभियानका लागि यो पुरस्कार एक ठूलो प्रोत्साहन हो। हाम्रा लागि यो इँटा र घरहरूको बारेमा मात्र होइन, यो आत्मसम्मान, उत्थानशीलता र आशाको बारेमा पनि हो। हामी यो समाधान दक्षिण एसिया र बाहिर पनि दोहोरिएको हेर्न चाहन्छौँ, जसले संसारले निर्माण गर्ने तरिकालाई परिवर्तन गर्नेछ। यो त सुरुवात मात्र हो; हामी सबै मिलेर निर्माणलाई जलवायु कार्य, अवसर र सबैका लागि राम्रो भविष्यको लागि एक शक्तिको रूपमा पुनः कल्पना गर्न सक्छौँ।"

अमेरिकी $1 मिलियन पुरस्कार कोषको सहयोगमा, बिल्ड अप नेपालले पश्चिमी नेपालका भूकम्प प्रभावित जिल्लाहरूमा ठूलो मात्रामा पुनर्निर्माण गर्ने कार्यमा आफ्नो सञ्चालनलाई विस्तार गर्ने छ। संस्थाले 10,000 घरहरू पुनर्निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको छ, जसले 43,000 भन्दा बढी मानिसहरूलाई प्रत्यक्ष रूपमा लाभान्वित गर्नुका साथै 2,000 भन्दा बढी हरित रोजगारीहरू सिर्जना गर्ने र 150 स्थानीय उद्यमीहरूलाई इको-ब्रिक उद्यमहरू स्थापना गर्न मद्दत गर्ने छ। प्राविधिक शिक्षालयहरू र स्थानीय सरकारहरूसँगको साझेदारीमा, यसले 1,500 डकर्मी तथा निर्माणकर्मीहरूलाई दिगो निर्माण प्रविधिसम्बन्धी तालिम समेत प्रदान गर्नेछ। पुरस्कार कोषले गुणस्तर नियन्त्रणलाई थप सुदृढ पार्ने, प्रतिकृतिका लागि प्राविधिक प्रमाणीकरणलाई सहायता गर्ने र नेपालको राष्ट्रिय भवन निर्माण संहितामा इको-ब्रिक प्रविधि एकीकृत गर्नका लागि वकालतलाई अगाडि बढाउने छ, जसले लचिलो समुदायहरूका लागि मोडेललाई किफायती र परिवर्तनकारी दुवै रूपमा सुदृढ पार्ने छ।

हरेक वर्ष, यस पुरस्कारले विश्वव्यापी चुनौतीहरूको लागि उनीहरूको अग्रगामी समाधानहरूको लागि संस्था र उच्च विद्यालयहरूलाई पुरस्कृत गर्दछ। विगत 18 वर्षमा, यसका 128 विजेताहरू मार्फत, पुरस्कारले विश्वभरि 400 मिलियनभन्दा बढी जीवनलाई सकारात्मक रूपमा प्रभाव पारेको छ। यी नवप्रवर्तकहरूलाई सम्मान गरेर, जायद सस्टेनेबिलिटी पुरस्कारले अनगिन्ती अरूहरूलाई उनीहरूको प्रयासलाई बढाउन र सकारात्मक परिवर्तनको लहर प्रभाव सिर्जना गर्न प्रेरित गर्दछ।